EWCH YN WYRDD gyda bilio di-bapur ar gyfer Treth y Cyngor a Threthi Busnes

Read more about Gweld yr hysbysiadau llawn

Gwreiddiau

Image of Gregynog Hall (copyright Gregynog Hall)

Crëwyd yr ardal yr ydym yn ei galw'n Bowys heddiw ym 1974  pan gyfunwyd tair sir hanesyddol Sir Drefaldwyn, Sir Faesyfed a Sir Frycheiniog i greu un uned o lywodraeth leol. Ond mae'r enw'n hynafol ac yn dyddio o adeg cilio'r llengoedd Rhufeinig.

Ymestynnodd y deyrnas ganoloesol gynnar ymhell i diriogaeth a ystyrir bellach yn diroedd Lloegr: buodd y ffin yn gyfnewidiol erioed.

Yn gartref i dywysogion, seintiau a beirdd Cristnogol, mae'r dirwedd yn frith o feysydd cad a ffynhonnau sanctaidd di-rif.  Yn ddiweddarach, rhannodd Powys yn ddau, Powys Fadog i'r gogledd a Phowys  Wenwynwyn i'r de. Parhaodd i fod yn dir neb, dan bwysau dyheadau cymdogion grymus Cymru ac Arglwyddi'r Gororau. Yn wir, aeth tywysogion Powys weithiau i gynghrair â'r Saeson yn erbyn Gwynedd.  Fodd bynnag, un o ddisgynyddion tŷ Powys  Fadog a arweiniodd wrthryfel mwyaf llwyddiannus Cymru yn erbyn rheolaeth Coron Lloegr, sef Owain Glyndŵr. Cafodd Glyndŵr, a sefydlodd ei brifddinas ym Machynlleth, ei gydnabod yn eang fel Tywysog Cymru ac mae'n ymddangos yn  Henry IV Rhan 1gan Shakespeare.Image of Owain Glyndwr, Parliament House, Machynlleth

Wedi Gwrthryfel Glyndŵr, gwnaed ymdrechion i ddarostwng beirdd  Cymru ond parhaodd y traddodiad i ffynnu ym Mhowys, gan gynnwys cerddi rhywiol Gwerfyl  Mechain, a fu'n herio barn yr Oesoedd Canol ar fenywod.  Dilynodd noddwyr y beirdd Harri VII i Bosworth, gyda llawer yn troi o arglwyddi Cymru i foneddigion Lloegr.

Gwelodd y Diwygiad gwymp abatai mawr y Canolbarth fel Abaty Cwm Hir ac Ystrad Marchell a fu'n berchen ar ardaloedd mawr o dir. Hefyd gwelwyd diwedd y traddodiad cerfio pren enwog ond mae dawn pobl y Canolbarth bob amser yn canfod cyfleoedd eraill i arfer eu doniau. 

Sefydlodd teulu Lloyd,  a waharddwyd rhag gyrfaoedd Eglwys Loegr oherwydd eu ffydd Crynwrol, y tŷ coffi a ddaeth yn gyfnewidfa banc ac yswiriant, sy'n dal i ddwyn yr enw 'Lloyds' hyd heddiw.Image of Abbey Cwm Hir

Buodd y porthmyn yn troedio hyd a lled y tir ac roedd angerdd Methodistiaeth yn symbylu ysgrifennu emynau o ysbrydolrwydd dwys, megis y rhai o waith Ann Griffiths. Ond parhaodd y carolau fu'n boblogaidd cyn y Diwygiad yn gyfrinachol. Ffynnodd trefi brawdlysoedd, a daeth diwydiannau newydd megis plwm a glo â chyfoeth am bris, ac anfonwyd ein dŵr drwy argaeau enfawr. Bob haf rholiodd llanw ewynnog o wlân lawr tua'r trefi lle gwnaeth y nyddwyr a'r gwehyddion y wlanen a wisgid ledled y byd ac a ysbrydolodd y gwerthwr archebu trwy'r post cyntaf erioed.

Cwympodd llawer o ddynion ifanc dan bladur rhyfel a daeth newydd-ddyfodiaid yn eu sgil fel Laura Ashley a Richard Booth i ddechrau ei siop lyfrau yn Y Gelli Gandryll. Mae'r rheiny a oedd â'u bryd â herio uniongrededd bob amser wedi ceisio lle i feddwl yma.  Profodd treigl amser sawl tro bod eu syniadau'n rhagweledol fel yn achos Canolfan y Dechnoleg Amgen.

Daeth Gyrcas i Aberhonddu, pobl o Wlad Pwyl i'r Trallwng ac roedd yr un sêr clir yn disgleirio i lawr arnynt i gyd yn y lle harddaf na chlywoch chi sôn amdano erioed.

Rhannwch y dudalen hon

Facebook icon Twitter icon Eicon e-bost

Argraffu

Eicon argraffu