1. Logio Mewn / Cofrestru
  2. English
Close Icon
  1. Logio Mewn / Cofrestru
Hysbysiad:Taliadau am gasglu gwastraff swmpus i godi
Darllen mwy

Ymchwil Hanes Teulu: Ffynonellau Hanes Tai

Mae'n bwysig pwysleisio o'r cychwyn nad tasg hawdd yw olrhain hanes t?.  Mae'n bosibl na chewch atebion syml i'ch cwestiynau chi.  Fel arfer, gallwn eich cyfeirio chi at ffynonellau tebygol ac ar adegau, gallwn ddweud a oes yna, er enghraifft, hanes defnyddiol ar brint (llyfrgelloedd), gweithredoedd a chynlluniau (archifau) neu luniau (amgueddfeydd), ond darlun anghyflawn y cewch yn bur aml.  Ambell waith, gallwch wybod tipyn am bwy fu'n byw yn eich t? trwy ddefnyddio dulliau hanesydd teulu.  I wneud hyn, cysylltwch â Ffynonellau Hanes Teulu.


Lle i ddechrau

Dechreuwch gyda'r t? - edrychwch arno'n ofalus, ei gynllun a nodweddion pensaernïol, a thynnwch luniau a gwneud cynllun.  Gwnewch nodyn o'i ddefnyddiau (yn aml iawn, cyrhaeddodd briciau masgynnyrch megis Briciau Rhiwabon, gyda'r rheilffyrdd), maint a siâp y ffenestri ac ati, a hefyd unrhyw gerrig neu arysgrifau â dyddiad.  Gall hyn helpu i ganfod sut y mae'r t? wedi newid siâp.  Darllenwch y gweithredoedd.  Mae'n bosibl bod y rhain gyda'ch cyfreithiwr neu gymdeithas adeiladu.  Os yw'n hen d?, gall y gweithredoedd ddweud llawer am gyn-berchnogion neu breswylwyr, a hefyd unrhyw newidiadau pwysig i'r t? neu'r plot.  Holwch unrhyw gymdogion h?n beth maen nhw'n ei wybod am y t? a gwneud nodyn o unrhyw enwau eraill ar y t? a'r hen blwyf lle mae'r t?.

 


Cofrestrau Prisiadau Tir  

Os oedd eich tŷ yn bodoli yn 1910, yna fe ddylai fod wedi'i gofnodi yn Llyfrau Dydd y Farn (Doomsday Books) a luniwyd dan Ddeddf Cyllid 1910 (o fewn Swyddfa Archifau'r Sir). Bydd y rhain yn dweud wrthych beth yw enwau'r perchennog a'r preswyliwr, yr erwau gyda'ch plot-ty (etifeddiant) (os yn berthnasol) a'r manylion a ddefnyddir wrth asesu treth. Mae'r rhif etifeddiant yn cyfateb i'r mapiau graddfa Arolwg Ordnans 25" sydd wedi'u nodi yn Swyddfa Archifau'r Sir, ond mae'r gyfres o fapiau yn anghyflawn. Mae'r holl fapiau ar gyfer Sir Frycheiniog yn ymddangos fel eu bod wedi'u colli, ac mae bylchau yn y gyfres ar gyfer Sir Drefaldwyn a Sir Faesyfed. Mae rhai o'r bylchau yn Sir Faesyfed wedi'u llenwi, fodd bynnag, gan gyfres o fapiau Arolwg Ordnans graddfa 6" yn Swyddfa Archifau'r Sir. Caiff y gyfres lawn o fapiau 25" a'r gyfres feistr o lyfrau'r Ddeddf Cyllid eu cadw yn y Swyddfa Cofnodion Cyhoeddus, Kew.

 


Mapiau

Efallai eich bod yn dymuno gwirio unrhyw rifynnau hynnach o fapiau yn Swyddfa Archifau'r Sir. Mae Swyddfa Archifau'r Sir yn cadw'r gyfres lawn o ddarluniau gwaith 2" yr Arolwg Ordnans (OS) ar gyfer Powys tua 1817 - 1830, taflenni 1" yr OS a mwyafrif y taflenni 6" a 25" OS.

Mapiau Degwm: Mae map degwm a dosraniad a luniwyd dan Ddeddf Cymudo'r Degwm 1936 gan bron pob plwyf ym Mhowys. (Gweler ein hadran ar fapiau am ragor o wybodaeth) Mae copïau yn Swyddfa Archifau'r Sir o'r mapiau degwm a ganfuwyd mewn cofnodion esgobaethol, a dderbyniwyd gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Gellir edrych ar restr o'r rheini sydd yn y Swyddfa Cofnodion Cyhoeddus yn Swyddfa Archifau'r Sir. O ran nifer o blwyfi ar y ffin yn esgobaeth Swydd Henffordd, mae'r mapiau degwm gwreiddiol yn preswylio yn Swyddfa Cofnodion Swydd Henffordd. Peidiwch â disgwyl gormod o'r mapiau degwm a'r dosraniadau. Mae mwy o ddefnydd iddynt, fwy na thebyg, mewn ardaloedd gwledig yn hytrach na threfi, ac mae eiddo nad oedd yn talu'r degwm heb gael eu cynnwys. Weithiau nid yw map degwm yn bodoli, oherwydd bod y degwm eisoes wedi'i gymudo i daliadau ariannol penodedig cyn Deddf 1836. Ar y gorau, gall y mapiau degwm ddweud wrthych chi beth yw enwau'r perchnogion a'r preswylwyr, enw'r eiddo (os oes enw), faint o ddegwm sy'n daladwy, yr erwau a'r defnydd a wneir o'r tir weithiau (tir âr, pori, dolydd) ac enwau caeau. Dylech gadw mewn cof hefyd fod sillafiadau yn anghyson weithiau hefyd ac y gellir camsillafu enwau Cymraeg a Saesneg.


Cofrestrau Etholwyr

Mae'r rhain yn goroesi ar gyfer y tair hen sir i gyd sef Sir Frycheiniog, Sir Drefaldwyn a Sir Faesyfed. Mae crynodeb o'r casgliadau hyn yn Swyddfa Archifau'r Sir o fewn Canllaw Gibson.  Yn anffodus, mae bylchau mawr yng nghyfres Sir Drefaldwyn.

Defnyddiwch y mapiau a'r cofrestrau etholwyr ar y cyd â chyfeirlyfrau masnach a lleol sydd wedi'u hargraffu (megis Cyfeirlyfr Kelly) a llyfrau canllaw, ac efallai y gallwch lunio rhestr o berchnogion a/neu breswylwyr ar gyfer eich cartref. Os bydd manylion arwerthu yn goroesi (yn eich Llyfrgell, Amgueddfa a Swyddfa Archifau'r Sir), gallant ychwanegu'n helaeth at eich gwybodaeth.


Ffigyrau Cyfrifiad

Mae Swyddfa Archifau'r Sir yn cadw copïau microffish/micro-lun o ffigyrau cyfrifiad yn deillio o 1841-1891 ar gyfer Sir Frycheiniog, Sir Drefaldwyn a Sir Faesyfed, ynghyd ag amrywiol fynegeion cyfrifiad. Am fanylion am gasgliadau cyfrifiadau ym Mhowys, edrychwch ar Daflen Astudiaethau Lleol Rhif 8: Ffigyrau Cyfrifiad, 1841 - 1901 Ffigyrau Cyfrifiad, 1841 - 1901. Nid yw defnyddio'r ffigyrau yn fater hawdd bob tro oherwydd nad yw'r rhanbarthau rhifo yn cyfateb yn daclus bob tro gyda ffiniau modern awdurdodau lleol. Gall fod yn anodd iawn i ddynodi adeiladau unigol o'r rhestr o breswylwyr, yn enwedig mewn trefi.

 


Cofnodion Plwyfi

Mae cofrestrau plwyfi ar ficroffilm yn Swyddfa Archifau'r Sir ar gyfer bron y cyfan o Bowys, gan gynnwys nifer o blwyfi ar y ffin. Edrychwch ar Parish Registers of Wales a olygwyd gan Williams & Watts-Williams, sydd ar gael i gyfeirio ato yn Swyddfa Archifau'r Sir. Gall cofnodion asesiadau trethi ddweud wrthych enwau preswylwyr mewn eiddo penodol a dynodi'r swm a aseswyd o ran trethi penodol megis y dreth priffyrdd a threth y tlodion. Lle mae llyfrau trethi yn goroesi, ac mae nifer wedi, yn enwedig ar gyfer Sir Frycheiniog, maent yn cael eu cadw yn y Swyddfa Archifau'r Sir a Llyfrgell Genedlaethol Cymru.


Gweithredoedd a chofnodion ystadau

Mae'n werth edrych yn Swyddfa Archifau'r Sir i weld a ydynt yn cadw'r gweithredoedd neu gofnodion ystadau ar gyfer eich eiddo. Dylech wirio hefyd gyda Llyfrgell Genedlaethol Cymru sy'n dal casgliadau sylweddol o ddeunyddiau o'r fath i Gymru gyfan. Gall gweithredoedd brofi i fod yn anodd iawn i ddechreuwyr hyd oed pan fo eu cynnwys wedi'i grynhoi o fewn catalogau'r Swyddfa Archifau. Dylech fod yn barod i dreulio amser yn dysgu'r baleograffeg ac ychydig am drawsgludo wrth archwilio pob dogfen yn ofalus.

Bydd ffynonellau gwybodaeth eraill o ddefnydd yn cynnwys rhestrau rhentu (rhestrau o denantiaid ar stad gyda manylion rhent sy'n ddyledus), arolygon (weithiau gyda mapiau), crynodebau o'r teitl (rhestrau o weithredoedd sy'n ymwneud ag eiddo penodol) ac ewyllysiau (a ddefnyddiwyd yn aml i brofi teitl pan nad oedd gweithredoedd eraill megis prydlesi, morgeisi, a bargeinion ac arwerthiannau yn bodoli). Mae mynegeion cardiau gan Swyddfa Archifau'r Sir sy'n dynodi eiddo y cedwir gweithredoedd ar eu cyfer a'r enwau y cedwir ewyllysiau ar eu cyfer.


Cofnodion Profi

Bydd nifer o ewyllysiau'n cael eu canfod gyda gweithredoedd eiddo neu ar ffurf llungopïau yn Swyddfa Archifau'r Sir. Mae mynegai cardiau cyflawn o'r rhain yn ôl cyfenw. Pan fo rhestr gynnwys gan y rhain, gallant brofi i fod yn ddefnyddiol iawn wrth ddynodi ystafelloedd unigol mewn ty penodol. Edrychwch ar Daflen Astudiaethau Lleol Rhif Ffynonellau Hanes Teulu am ragor o wybodaeth ar leoli ewyllysiau.


Ffynonellau eraill

Y Comisiwn Brenhinol ar Gofebion Hynafol a Hanesyddol (RCAHM) yw ceidwad y Cofnod Cofebion Cenedlaethol, a gall gynorthwyo gydag ymholiadau am dai petai'r Llyfrgelloedd a Swyddfa Archifau'r Sir ddim yn llwyddo i wneud hynny.

 

Rhannwch y dudalen hon

Facebook icon Twitter icon Eicon e-bost

Argraffu

Eicon argraffu