Astudiaeth Achos o Goed Stryd Machynlleth
Gwella Canol Tref Hanesyddol
Wedi'i wreiddio yn nhreftadaeth Machynlleth, mae'r prosiect hwn yn cyfuno mewnbwn cymunedol a dylunio arbenigol i greu stryd fawr fwy gwyrdd a diogel, gan anrhydeddu'r gorffennol wrth gefnogi bioamrywiaeth a lles ar gyfer y dyfodol.
Trosolwg
Gan gydweithio ag Asiant Cefnffyrdd Gogledd a Chanolbarth Cymru (NMWTRA) a Llywodraeth Cymru, cyflwynodd Cyngor Sir Powys gynllun gwella coed stryd yng nghanol tref Machynlleth. Nod y prosiect oedd adfer a gwella cymeriad gwyrdd y dref wrth wella diogelwch a chreu amodau gwell i goed ffynnu.
Yr Her
Mae coed stryd cyntaf Machynlleth yn dyddio'n ôl i'r 1870au, wedi'u plannu fel rhan o welliannau'r dref sy'n gysylltiedig ag adeiladu Tŵr Cloc Coffa Castlereagh. Cododd pobl y dref arian ar gyfer y cloc (y gosodwyd ei garreg sylfaen ar 15 Gorffennaf 1874) a defnyddiwyd yr arian sy'n weddill i blannu coed ar hyd y strydoedd cyfagos. Rhaid bod y rhain wedi methu yn y pen draw a phlannwyd 30 arall yn yr 1980au. Oherwydd cyfyngiadau plannu a diffyg cynnal a chadw dirywiodd llawer dros amser, a 40 mlynedd yn ddiweddarach roedd gwreiddiau'n codi palmentydd, roedd coed yn ei chael hi'n anodd tyfu, ac roedd rhai yn peri risgiau diogelwch. Wedi'i leoli o fewn ardal gadwraeth a stryd farchnad brysur, roedd angen i'r cynllun adnewyddu ac ailosod gofynnol gydbwyso treftadaeth, hygyrchedd ac anghenion cymunedol a hyrwyddo hirhoedledd coed yn y dyfodol.
Ein Dull
Cynhaliodd y tîm arolygon manwl, astudiaethau dichonoldeb ac ymgynghoriadau i ddylunio ateb a oedd yn parchu cymeriad y dref. Cyflwynwyd systemau tanddaearol arloesol i roi lle i goed newydd dyfu heb niweidio palmentydd na chyfleustodau. Ystyriodd y dyluniad hefyd egwyddorion draenio cynaliadwy, safonau hygyrchedd, a gofynion diwrnod marchnad.
Ymgysylltu â'r Gymuned
Roedd trigolion lleol, busnesau a grwpiau fel Llais Y Goedwig yn rhan bwysig. Roedd ymgynghoriadau cyhoeddus yn cynnwys sesiynau galw heibio, arolygon ar-lein, a byrddau gwybodaeth mewn mannau cymunedol. Fe wnaeth adborth lunio'r dyluniad terfynol a'r dewis o rywogaethau, gan sicrhau bod y cynllun yn adlewyrchu blaenoriaethau lleol.
Yr Ateb
- Tynnu coed anniogel a phlannu 26 o goed newydd, gan gynyddu bioamrywiaeth.
- Gosod systemau gwreiddiau arbennig i amddiffyn palmentydd ac adeiladau.
- Defnyddio arwyneb athraidd i wella draeniad a lleihau cynnal a chadw.
- Cynllunio gofalus i gynnal mynediad i gerddwyr, defnyddwyr cadeiriau olwyn, a stondinau marchnad
Atebion Gwyrdd a Chlyfar
Defnyddiodd prosiect Coed Stryd Machynlleth ffordd newydd glyfar o blannu coed yng nghanol y dref. Gosodwyd cratiau tanddaearol arbennig, wedi'u gwneud gan GreenBlue Urban, o dan y palmentydd i roi digon o bridd rhydd, iach i'r coed i dyfu ynddo. Mae'r cratiau hyn yn atal gwreiddiau'r coed rhag torri'r palmant neu ddifrodi pibellau a cheblau. Maent hefyd yn cynnwys systemau i helpu dŵr ac aer i gyrraedd y gwreiddiau, fel bod y coed yn cadw'n iach am flynyddoedd lawer. Defnyddiodd y dyluniad hefyd arwynebau sy'n gadael i ddŵr glaw dreiddio drwyddo, ynghyd â rhwystrau i arwain y gwreiddiau i'r cyfeiriad cywir. Ar y cyd, mae hyn yn helpu bywyd gwyllt, yn gwella draeniad pan mae'n bwrw glaw, ac yn creu mannau gwyrdd cryf a pharhaol. Mae'r prosiect bellach yn enghraifft dda o sut y gall trefi blannu coed mewn ffordd fwy clyfar a chynaliadwy.
Manteision:
- Canol tref mwy gwyrdd, diogel a mwy deniadol.
- Iechyd a hirhoedledd coed gwell trwy dechnegau plannu modern.
- Bioamrywiaeth a gwydnwch hinsawdd gwell.
- Cyfranogiad cymunedol cryf ac ymdeimlad o berchnogaeth.
Edrych ymlaen
Mae'r coed bellach yn cael eu cefnogi gan gynllun cynnal a chadw pum mlynedd, gan gynnwys dyfrio ac archwiliadau. Mae'r prosiect hwn yn gosod meincnod ar gyfer cyfuno seilwaith gwyrdd â dylunio trefol cynaliadwy ym Mhowys.
