Cyngor Sir Powys yn mabwysiadu Siarter ar gyfer Hawliau Afon Gwy
21 Mai 2026
Mae'r penderfyniad yn dangos ymrwymiad cryf y cyngor i stiwardiaeth amgylcheddol a'i uchelgais i sicrhau Powys Gryfach, Decach a Gwyrddach, gan sicrhau iechyd hirdymor Afon Gwy a'i llednentydd ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.
Mae'r Siarter yn cydnabod hawliau cynhenid Afon Gwy ac yn sefydlu fframwaith gweithredu i wella cyflwr ecolegol yr afon:
- Yr hawl i lifo a chyflawni swyddogaethau naturiol
- Yr hawl i fioamrywiaeth
- Yr hawl i fod yn rhydd rhag llygredd
- Yr hawl i gael eich cefnogi gan ddalgylch iach
- Yr hawl i adfywio
- Yr hawl i gynrychiolaeth
Dywedodd y Cynghorydd Jackie Charlton, Aelod Cabinet ar gyfer Powys Wyrddach:
"Mae Afon Gwy yn ganolog i'n hamgylchedd, ein cymunedau a'n treftadaeth yma ym Mhowys. Trwy fabwysiadu'r siarter hon, rydym yn gwneud datganiad clir bod iechyd yr afon yn bwysig ac mae'n rhaid ei ddiogelu.
"Mae hyn yn ymwneud â gweithio ynghyd gyda phartneriaid a chymunedau i adfer yr afon a'i diogelu ar gyfer cenedlaethau i ddod."
Mae Afon Gwy wedi'i dynodi'n Ardal Gadwraeth Arbennig a Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig, ond mae'n parhau i fod mewn cyflwr anffafriol oherwydd pwysau fel llygredd, gorlwytho maetholion a newid yn yr hinsawdd.
Trwy fabwysiadu'r siarter, bydd y cyngor yn ymgorffori ei egwyddorion mewn polisïau allweddol a phrosesau gwneud penderfyniadau, gan gynnwys cynllunio a rheoli tir, gan sicrhau bod iechyd yr afon yn cael ei ystyried ar draws ei waith.
Datblygwyd y siarter ar y cyd gan Bartneriaeth Dalgylch Gwy a'r Bwrdd Rheoli Maetholion, gan ddod ag arbenigedd gan awdurdodau lleol, sefydliadau amgylcheddol a chymunedau ynghyd i greu fframwaith gweithredu a rennir ar draws dalgylch yr afon.
Ychwanegodd y Cynghorydd Charlton:
"Mae hwn yn gam hanfodol ymlaen, ond dim ond y dechrau yw hyn. Byddwn yn parhau i weithio'n agos gyda phartneriaid ar draws y dalgylch i fynd i'r afael â'r heriau sy'n wynebu'r afon a chyflawni newid ystyrlon."
Dywedodd Dirprwy Arweinydd Cyngor Swydd Henffordd ac Aelod Cabinet ar gyfer Diwylliant a'r Amgylchedd, y Cynghorydd Swinglehurst:
"Mae amddiffyn yr Afon Gwy yn gofyn am bartneriaeth wirioneddol ar draws ffiniau a sefydliadau. Mae cefnogi'r Siarter yn ymwneud â sefyll ochr yn ochr â'n partneriaid a'n cymunedau wrth gydnabod pwysigrwydd yr afon, ac ymrwymo i weithio gyda'n gilydd ar ei hadferiad hirdymor. Nid yw'n newid ein cyfrifoldebau cyfreithiol, ond mae'n cryfhau'r cyfeiriad a'r uchelgais a rennir sydd eu hangen arnom ni i gyd os ydym am wneud cynnydd gwirioneddol."
Bydd y gefnogaeth gynyddol hon i'r Siarter ar gyfer Afon Gwy yn cael ei ddathlu mewn digwyddiad cymunedol sy'n gysylltiedig â Gŵyl y Gelli, lle bydd pobl yn dod at ei gilydd ger yr afon i nodi'r siarter ac addo, yn eu ffordd eu hunain, i gynnal ei hegwyddorion a diogelu Gwy ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.
